سلامت دهان و دندان در دوران کودکی نقشی اساسی در رشد، تغذیه، گفتار و حتی اعتمادبهنفس کودک ایفا میکند. با این حال، بسیاری از کودکان هر ساله با مشکلاتی روبهرو میشوند که در صورت بیتوجهی میتوانند بر کیفیت زندگی آنها تأثیرات جدی و بلندمدت بگذارند. از پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه گرفته تا آفتهای دهانی، بوی بد دهان، دندانقروچه و حتی سرطان های نادر دهانی؛ همگی جزو شایعترین اختلالات دهان و دندان در سنین پایین محسوب میشوند. شناخت این بیماریها، علائم هشداردهنده و روشهای پیشگیری، به والدین کمک میکند تا سلامت دهان فرزند خود را از همان سالهای ابتدایی زندگی تضمین کنند. در این مقاله به مهمترین و شایع ترین بیماری های دهان و دندان کودکان پرداخته و راهکارهای علمی برای مدیریت و پیشگیری از آنها ارائه میکنیم.
شایع ترین بیماری های دهان و دندان کودکان
-
پوسیدگی زودرس دندان (ECC)
پوسیدگی زودرس دندان یکی از شایعترین مشکلات دهانی در کودکان است و زمانی رخ میدهد که سطح دندان در اثر مصرف مداوم مواد قندی، میانوعدههای چسبنده و رعایت نکردن صحیح بهداشت دهان، بهتدریج ضعیف شده و توسط اسیدهای تولیدشده از باکتریها تخریب میشود. این پوسیدگی در ابتدا با لکههای سفید و کمرنگ شروع میشود و اگر نادیده گرفته شود به لکههای قهوهای، ایجاد حفره، درد هنگام غذا خوردن و حتی درگیری عصب میرسد. درمان پوسیدگی بسته به مرحله آن شامل فلورایدتراپی، ترمیم با مواد همرنگ، درمان ریشه دندان شیری یا روکش فلزی مخصوص کودکان است. بهترین راه پیشگیری نیز مسواکزدن منظم با خمیردندان فلورایددار، کاهش مصرف شیرینیها، حذف شیشه شیر هنگام خواب و مراجعه دورهای به دندانپزشک است.
-
آبسه دندان کودک
آبسه دندان یک عفونت جدی و دردناک است که معمولاً به دلیل پوسیدگی درماننشده یا ضربه به دندان ایجاد میشود و در آن چرک در اطراف ریشه تجمع پیدا میکند. این عفونت با درد ضربانی، تورم لثه، تب، بوی بد دهان و بیقراری کودک همراه است و در صورت بیتوجهی میتواند به نواحی اطراف مثل گردن، سینوسها و حتی خون گسترش یابد. درمان آبسه شامل تخلیه چرک، مصرف آنتیبیوتیک، درمان ریشه دندان شیری یا کشیدن دندان آسیبدیده است و لازم است کودک هرچه سریعتر به دندانپزشک مراجعه کند، زیرا آبسه یک وضعیت کاملاً اورژانسی به شمار میرود.
-
ضربه، شکستگی و کنده شدن دندانها (تروما)
آسیبدیدگی دندانها در کودکان بسیار رایج است و معمولاً هنگام بازی، دویدن، ورزش یا زمین خوردن رخ میدهد و میتواند به صورت ترکخوردگی جزئی، شکستگی تاج، درگیری عصب یا حتی کنده شدن کامل دندان ظاهر شود. اگر دندان دائمی کامل از دهان خارج شود، باید سریعاً آن را از ناحیه تاج گرفت، داخل شیر یا بزاق قرار داد و حداکثر ظرف یک ساعت به دندانپزشک رساند تا احتمال نجات آن بیشتر باشد. اما دندانهای شیری در صورت کندهشدن دوباره در جای خود قرار داده نمیشوند، زیرا ممکن است به دندان دائمی زیرین آسیب بزنند. درمان تروما بسته به شدت آسیب شامل ترمیم، روکش، درمان ریشه یا ثابتکردن دندانها میشود و بیتوجهی به آن میتواند باعث بدشکلی دندانهای دائمی و مشکلات فکی در آینده شود.
-
بیماریهای لثه کودکان
بیماریهای لثه معمولاً با ژینژیویت (التهاب لثه) آغاز میشوند و علت اصلی آنها تجمع پلاک و باکتری روی دندان است که به دلیل مسواکزدن نادرست یا نامنظم ایجاد میشود. کودکانی که دچار التهاب لثه هستند معمولاً خونریزی هنگام مسواک، بوی بد دهان، تورم لثه و حساسیت دارند و اگر این مرحله درمان نشود، ممکن است به پریودنتیت برسد که در آن استخوان اطراف دندان آسیب میبیند و احتمال لق شدن دندانها بالا میرود. درمان شامل جرمگیری ملایم، اصلاح عادات بهداشتی دهان، استفاده از نخ دندان و در صورت نیاز استفاده از دهانشویه تحت نظر دندانپزشک است. با آموزش صحیح مسواکزدن، رژیم غذایی مناسب و ویزیت منظم، این بیماری به راحتی قابل پیشگیری است.
-
نامرتبی دندانها و ناهنجاریهای فکی
نامرتبی دندانها و مشکلات رشد فک در کودکان میتواند به دلایل مختلفی مثل ژنتیک، مکیدن انگشت، استفاده طولانی از پستانک، افتادن زودرس یا دیرهنگام دندانهای شیری و حتی تنفس دهانی ایجاد شود. این مشکل علاوه بر تأثیر بر زیبایی لبخند، مسواکزدن را سختتر میکند و احتمال پوسیدگی، مشکلات گفتاری و اختلال در جویدن را افزایش میدهد. بهترین زمان ارزیابی وضعیت فک و دندانها سن ۷ سالگی است؛ زمانی که متخصص ارتودنسی میتواند تشخیص دهد آیا کودک نیاز به درمان پیشگیرانه دارد یا خیر. درمانها شامل دستگاههای متحرک، اسپیسر برای ایجاد فضا، اصلاح عادتهای غلط و در سنین بالاتر ارتودنسی ثابت خواهد بود.
-
بیماریهای ویروسی و عفونی دهان
بیماریهای ویروسی دهان مانند تبخال اولیه، آفت و عفونتهای قارچی در کودکان شایعاند و معمولاً با زخمهای دردناک، تب، بیاشتهایی و مشکل در بلع همراه هستند. تبخال اولیه میتواند با تاولهای متعدد، بیحالی و بیقراری کودک همراه باشد و در برخی موارد نیاز به داروی ضدویروس دارد. آفت دهانی معمولاً دورهای و خودمحدودشونده است، اما درد آن ممکن است کودک را از غذا خوردن باز دارد و نیاز به ژلهای بیحسکننده یا داروهای ضدالتهاب دارد. درمان عفونتهای قارچی نیز با داروهای ضدقارچ انجام میشود. در همه این موارد نوشیدن مایعات کافی، جلوگیری از کمآبی بدن و جلوگیری از تماس مستقیم برای پیشگیری از انتقال بیماری اهمیت زیادی دارد.
-
عادتهای مضر دهانی (دندانقروچه و مکیدن انگشت)
برخی عادتها مانند دندانقروچه، مکیدن انگشت، گاز گرفتن لب و فشار زبان روی دندانها میتوانند به مرور زمان مشکلات جدی ایجاد کنند. دندانقروچه معمولاً در خواب رخ میدهد و باعث سایش دندانها، درد فک، سردرد صبحگاهی و حساسیت دندانی میشود که درمان آن شامل استفاده از گارد شب، کنترل استرس کودک و اصلاح الگوی خواب است. مکیدن انگشت یا پستانک اگر بعد از ۴ سالگی ادامه پیدا کند، ممکن است باعث جلو آمدن دندانهای بالا، تنگ شدن فک بالا و ایجاد مشکلات گفتاری شود. برای درمان این عادتها از وسایل کمکی، برنامه اصلاح رفتار و در صورت لزوم درمانهای ارتودنسی استفاده میشود.
-
انکیلوز و تغییر رنگ دندانها
انکیلوز مشکلی است که در آن دندان شیری به استخوان فک میچسبد و حرکت نمیکند. این وضعیت باعث میشود دندان شیری زودتر از موعد پایینتر دیده شود و فضای لازم برای رویش دندان دائمی بهطور طبیعی فراهم نشود، در نتیجه ممکن است به کج شدن دندانهای دائمی منجر شود. در اغلب موارد، درمان انکیلوز شامل کشیدن دندان و نصب محافظ است. تغییر رنگ دندانها نیز موضوع رایجی در کودکان است و ممکن است به دلیل باقیماندن پلاک، مصرف مواد رنگی، داروهایی مانند قطره آهن یا ضربه به دندان رخ دهد. درمان شامل جرمگیری، پولیش، آموزش بهداشت و بررسی علت اصلی تغییر رنگ است تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.
بیشتر بخوانید:
مسواک مخصوص کودکان چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
درمان بیماریهای دهان و دندان کودکان
| نام بیماری / مشکل | علائم اصلی | درمانهای استاندارد و تخصصی |
|---|---|---|
| پوسیدگی زودرس دندان (ECC) | لکه سفید، لکه قهوهای، درد هنگام خوردن، حفره، حساسیت، درگیری عصب | فلورایدتراپی – ترمیم با کامپوزیت – ترمیم آمالگام – درمان ریشه دندان شیری – روکش استیل کرون – کشیدن دندان غیرقابل ترمیم + فضای نگهدارنده |
| آبسه دندان کودک | درد ضربانی، تورم، تب، بوی بد، خروج چرک | تخلیه آبسه – آنتیبیوتیک در صورت نیاز – درمان ریشه دندان – کشیدن دندان در موارد شدید – کنترل درد و تب |
| ضربه و شکستگی (تروما) | ترک، شکستگی تاج، درگیری عصب، لق شدن، کنده شدن دندان | ترمیم کامپوزیت – روکش – درمان ریشه – اسپلینت (ثابتسازی) – بازگرداندن دندان دائمی خارجشده |
| بیماریهای لثه (ژینژیویت و پریودنتیت) | خونریزی، تورم لثه، بوی بد دهان، گیر غذایی، لق شدن دندان | جرمگیری – آموزش بهداشت – نخ دندان – دهانشویه تجویزی – جرمگیری عمقی – درمان تخصصی لثه در مراحل پیشرفته |
| نامرتبی دندانها / مالاکلوژن | کجی دندانها، کمبود فضا، مشکلات جویدن، مشکلات گفتار | پلاک متحرک – اسپیسر – اصلاح عادتها – دستگاههای ارتوپدی فک – ارتودنسی ثابت در سنین بالاتر |
| بیماریهای ویروسی و عفونی دهان | زخم، تاول، تب، درد هنگام خوردن، بیقراری | داروی ضدویروس در موارد لازم – ژل بیحسکننده – داروهای ضدقارچ – مسکن – مایعات فراوان – مراقبت از کمآبی بدن |
| عادتهای مضر دهانی | ساییدگی دندان، درد فک، جلو آمدن دندانها، تنگی فک | گارد شب – درمان رفتاری – اصلاح خواب – وسایل بازدارنده مکیدن انگشت – گفتاردرمانی – ارتودنسی در صورت نیاز |
| انکیلوز دندان | کوتاه دیده شدن دندان، نچسبیدن لقی طبیعی، اختلال در رویش دندان دائمی | کشیدن دندان – گذاشتن فضای نگهدارنده – ارزیابی ارتودنسی |
| تغییر رنگ دندانها | رنگگرفتگی، لکههای قهوهای/خاکستری، تغییر رنگ ناشی از ضربه یا دارو | جرمگیری – پولیش – بهبود بهداشت – بررسی علت داخلی – درمان ریشه در موارد ضربه – اصلاح رنگ |
بیشتر بخوانید:
کلام آخر
شایعی مانند پوسیدگی زودرس، آبسه، ضربههای دندانی، بیماریهای لثه، نامرتبی دندانها، عفونتهای ویروسی دهان، عادتهای مضر دهانی و اختلالاتی مثل انکیلوز، اگر بهموقع تشخیص داده نشوند میتوانند باعث درد مزمن، عفونت، تأخیر در رویش دندانهای دائمی و حتی تغییرات اسکلتی فک شوند. بسیاری از این مشکلات با پیشگیری، آموزش صحیح بهداشت، کنترل تغذیه و معاینات دورهای قابل مدیریت هستند و در مراحل پیشرفتهتر، درمانهایی مانند فلورایدتراپی، ترمیم، درمان ریشه دندان شیری، روکش، اسپلینت یا ارتودنسی پیشگیری مورد نیاز قرار میگیرد.
برای خانوادههایی که به دنبال خدمات تخصصی و مطمئن در حوزه دندانپزشکی کودکان در اصفهان هستند، دکتر علی بهزادی یکی از گزینههای بسیار حرفهای و قابلاعتماد محسوب میشود. ایشان با سالها تجربه، محیطی آرام، کودکمحور و بدون استرس فراهم کرده و درمانهای تخصصی دندانهای شیری و دائمی اولیه، مدیریت تروما، کنترل پوسیدگی، درمان آبسه، اصلاح عادتهای دهانی و ارتودنسی پیشگیری را بر اساس جدیدترین پروتکلهای علمی ارائه میدهد. اگر قصد دارید سلامت دهان و دندان کودک خود را به یک متخصص واقعی در اصفهان بسپارید، مراجعه به دکتر علی بهزادی میتواند بهترین انتخاب برای یک تجربه مطمئن و آرام باشد.
