رویش دندانهای دائمی در کودکان مرحلهای طبیعی از رشد دهان و دندان است؛ اما گاهی اوقات والدین متوجه میشوند که دندان دائمی قبل از افتادن دندان شیری، در پشت آن شروع به رشد میکند. این وضعیت که به آن «دو ردیفه شدن دندانها» یا در اصطلاح عامیانه «دندان کوسهای» گفته میشود، ممکن است باعث نگرانی والدین شود. در بسیاری از موارد این حالت موقتی است و با لق شدن و افتادن دندان شیری برطرف میشود، اما گاهی نیز نیاز به بررسی توسط دندانپزشک دارد. در ادامه به علت رویش دندان دائمی پشت دندان شیری، علائم آن و زمان مناسب برای مراجعه به دندانپزشک میپردازیم. برای آشنایی با روش های درمان رویش دندان دائمی پشت دندان شیری در ادامه مقاله با ما همراه باشید.
رویش دندان دائمی پشت دندان شیری (دندان کوسهای) در کودکان
گاهی والدین هنگام بررسی دندانهای کودک متوجه میشوند که دندان جدیدی پشت دندان شیری در حال رشد است؛ حالتی که در بین مردم به «دندان کوسهای» معروف است. بهطور طبیعی با رشد کودک، دندانهای شیری بهتدریج لق میشوند و جای خود را به دندانهای دائمی میدهند. معمولاً از حدود سن ۴ تا ۶ سالگی، جوانههای دندانهای دائمی در استخوان فک شکل میگیرند و بهمرور با تحلیل ریشه دندانهای شیری، آنها را لق کرده و باعث افتادنشان میشوند.
با این حال، در برخی کودکان ممکن است دندان دائمی قبل از افتادن دندان شیری و در پشت آن شروع به رویش کند. در نتیجه، برای مدتی دو ردیف دندان در کنار هم دیده میشود؛ وضعیتی که بیشتر در دندانهای جلویی فک پایین رخ میدهد. در بسیاری از موارد، دندان شیری در مدت کوتاهی لق شده و بهطور طبیعی میافتد. اما اگر این اتفاق نیفتد، دندانپزشک کودکان معمولاً چند هفته فرصت میدهد تا دندان شیری خودبهخود بیفتد و در صورت باقی ماندن آن، ممکن است کشیدن دندان شیری را برای ایجاد فضای مناسب برای دندان دائمی توصیه کند.
در ادامه، با علت بروز این وضعیت، علائم آن و روشهای مدیریت و درمان آشنا میشویم.
بیشتر بخوانید:
علت رشد دندان دائمی پشت دندان شیری
رویش دندان دائمی در پشت دندان شیری یکی از اتفاقاتی است که در برخی کودکان دیده میشود و معمولاً دلایل مختلفی میتواند در بروز آن نقش داشته باشد. در واقع نمیتوان همیشه یک علت قطعی برای این وضعیت در نظر گرفت، اما دندانپزشکان چند عامل رایج را برای آن مطرح میکنند. یکی از مهمترین دلایل این پدیده، حل نشدن کامل ریشه دندان شیری در زمان مناسب است. در حالت طبیعی، زمانی که دندان دائمی شروع به رشد میکند، ریشه دندان شیری بهتدریج تحلیل میرود و دندان شیری لق شده و میافتد. اما اگر این فرآیند بهدرستی انجام نشود، دندان شیری همچنان در جای خود باقی میماند و دندان دائمی برای رویش مسیر طبیعی خود را پیدا نمیکند. در نتیجه ممکن است در پشت دندان شیری و در مسیری با مقاومت کمتر رشد کند.
عامل دیگری که میتواند باعث این وضعیت شود، کمبود فضا در فک بهویژه در فک پایین است. زمانی که فضای کافی برای رویش دندانهای دائمی وجود نداشته باشد، دندان جدید ممکن است به سمت پشت دندان شیری هدایت شود و باعث ایجاد دو ردیف دندان شود. این حالت معمولاً در دندانهای جلویی فک پایین بیشتر دیده میشود. از دیگر عوامل احتمالی میتوان به الگوی رشد فک، نحوه قرارگیری جوانه دندان دائمی در استخوان فک و حتی انحراف جزئی از مسیر طبیعی رویش اشاره کرد. گاهی نیز ژنتیک و ویژگیهای ساختاری فک و دندانها در بروز این مشکل نقش دارند. در بسیاری از موارد، این وضعیت موقتی است و با لق شدن و افتادن دندان شیری، دندان دائمی بهمرور در موقعیت مناسب خود قرار میگیرد. با این حال، در صورتی که دندان شیری برای مدت طولانی باقی بماند یا باعث شلوغی دندانها شود، مراجعه به دندانپزشک کودکان برای بررسی و تصمیمگیری درباره درمان ضروری خواهد بود.
درمان رویش دندان دائمی پشت دندان شیری (دندان کوسهای)
۱. صبر و پیگیری در موارد خفیف (بهخصوص فک پایین)
اگر این وضعیت در دندانهای جلویی فک پایین دیده شود و دندان شیری کاملاً یا بهشدت لق باشد، معمولاً دندانپزشک در قدم اول مداخله فوری انجام نمیدهد. در این حالت:
- معمولاً ۲ تا ۳ هفته به کودک فرصت داده میشود تا دندان شیری بهطور طبیعی بیفتد.
- هدف این است که کودک از تجربهی ناخوشایند کشیدن دندان در مطب دور بماند.
- در این مدت، معمولاً به والدین توصیه میشود کودک با جویدن مواد نسبتاً سفت (مثل سیب، هویج نرم، نان بربری و…) به لق شدن بیشتر دندان کمک کند.
اگر بعد از این مدت، دندان شیری همچنان در دهان باقی مانده باشد، دندانپزشک برای کشیدن دندان شیری اقدام میکند تا فضای لازم برای دندان دائمی ایجاد شود.
۲. کشیدن دندان شیری در صورت عدم لقی یا تأخیر در افتادن
اگر دندان شیری هنوز لق نشده باشد، اما دندان دائمی جانشین آن در پشت آن شروع به رویش کرده باشد:
- ماندن دندان شیری مانند یک مانع مکانیکی عمل میکند و اجازه نمیدهد دندان دائمی در مسیر صحیح خود قرار بگیرد.
- در این شرایط، معمولاً تأخیر جایز نیست و دندانپزشک توصیه میکند دندان شیری در اولین فرصت کشیده شود.
با حذف این مانع، در بسیاری از کودکان، دندان دائمی بهتدریج و با کمک فشار زبان و لبها به سمت جلو حرکت کرده و خودبهخود در ردیف دندانها قرار میگیرد؛ البته بهشرطی که فضای کافی در قوس دندانی وجود داشته باشد.
۳. دیسکینگ (تراش مختصر مینای دندان برای ایجاد فضا)
گاهی بعد از کشیدن دندان شیری، دندانپزشک متوجه میشود که:
- فضای کافی برای قرار گرفتن دندان دائمی در ردیف طبیعی وجود ندارد
- یا موقعیت فعلی دندان دائمی طوری است که بهنظر میرسد اگر اقدامی نشود، همین وضعیت نادرست، نهایی خواهد شد.
در چنین شرایطی ممکن است دندانپزشک از روشی به نام دیسکینگ (برش یا تراش مختصر مینای دندانهای مجاور) استفاده کند. در این روش:
- مقدار بسیار کمی از مینای سطوح جانبی دندانهای مجاور تراش داده میشود.
- این کار باعث میشود چند میلیمتر فضا برای جابهجایی دندان دائمی به سمت موقعیت ایدهآل فراهم شود.
- دیسکینگ باید با دقت بالا و فقط در صورت ضرورت انجام شود تا آسیبی به ساختار دندان وارد نشود.
۴. تفاوت رویکرد درمان در فک پایین و فک بالا
-
فک پایین:
در بیشتر موارد، اگر دندان شیری برداشته شود و فضای نسبی وجود داشته باشد، دندان دائمی با گذشت زمان و با فشار زبان خودش به سمت جلو و ردیف دندانها حرکت میکند. به همین دلیل، در فک پایین گاهی میتوان کمی بیشتر صبر کرد.
-
فک بالا:
اگر رویش دندان دائمی پشت دندان شیری در فک بالا مشاهده شود، معمولاً دندانپزشک تاکید بیشتری بر مداخله سریع دارد؛ زیرا:
- تاخیر در کشیدن دندان شیری در فک بالا میتواند موجب کج شدن، چرخش یا بیرونزدگی دندانها شود.
- این وضعیت در آینده احتمال نیاز به درمان ارتودنسی (براکت، پلاک و…) را افزایش میدهد.
بنابراین در فک بالا، در صورت مشاهده دندان دائمی پشت دندان شیری، معمولاً هر چه زودتر دندان شیری کشیده میشود.
۵. نقش حیاتی دندانهای شیری در پیشگیری و درمان
برخلاف تصور برخی والدین که فکر میکنند «دندان شیری موقتی است و مهم نیست»:
- دندانهای شیری برای جویدن صحیح غذا، تلفظ درست کلمات و زیبایی لبخند کودک بسیار مهماند.
- مهمتر از آن، هر دندان شیری مانند یک فضا نگهدار طبیعی عمل میکند؛ یعنی:
- فضای لازم برای رویش دندان دائمی زیرین را حفظ میکند.
- جهت رویش دندان دائمی را هدایت میکند.
اگر دندان شیری خیلی زود و بدون برنامهریزی از دست برود، ممکن است:
- دندانهای کناری به سمت فضای خالی حرکت کنند و آن را ببندند.
- در نتیجه، هنگام رویش دندان دائمی، فضای کافی وجود نداشته باشد و دندان کج یا خارج از قوس دربیاید.
به همین دلیل، دندانهای آسیای شیری (کرسیهای شیری) باید تا حدود ۱۰ سالگی و حتی بیشتر، سالم و بدون پوسیدگی شدید در دهان کودک حفظ شوند، مگر اینکه به دلایل درمانی و با نظر دندانپزشک، کشیدن آنها ضروری باشد.
۶. نیاز به ارتودنسی در موارد شدید
در بعضی کودکان، حتی با کشیدن به موقع دندان شیری و انجام دیسکینگ:
- ازدحام دندانی شدید است،
- یا فک کوچکتر از حد طبیعی است،
- یا چندین دندان در موقعیت نامناسب رویش کردهاند.
در این موارد، دندانپزشک شما را به متخصص ارتودنسی ارجاع میدهد تا:
- با استفاده از پلاکهای متحرک، براکت یا سایر تجهیزات ارتودنسی،
- ردیف، موقعیت و زاویه دندانها اصلاح شود و از مشکلات آینده (مثل کجی شدید، عدم جفت شدن دندانها و مشکلات زیبایی) جلوگیری گردد.
بیشتر بخوانید:
اگر دندان شیری را قورت دهیم چه می شود
عوارض رویش دندان دائمی پشت دندان شیری در فک بالا
| عارضه | توضیح مشکل | پیامدهای احتمالی | راهکار درمانی |
|---|---|---|---|
| انحراف دندان دائمی از مسیر طبیعی رشد | دندان دائمی به جای حرکت در مسیر عمودی و طبیعی، به سمت داخل، بیرون یا عقب منحرف میشود. | کج شدن دندان، بیرونزدگی، چرخش دندان، نیاز به ارتودنسی | تهیه عکس رادیوگرافی (OPG) برای بررسی موقعیت دقیق دندان، کشیدن دندان شیری در صورت لزوم و هدایت دندان با درمانهای ارتودنسی |
| افزایش احتمال نیاز به ارتودنسی | باقی ماندن دندان شیری در فک بالا مانع هدایت صحیح دندان دائمی میشود. | نامرتبی دندانها، اختلال در جفت شدن دندانهای بالا و پایین، مشکلات زیبایی لبخند | مداخله زودهنگام، کشیدن بهموقع دندان شیری، استفاده از پلاک یا براکت در صورت نیاز |
| مسدود شدن مسیر رشد سایر دندانها | دندان دائمی منحرفشده میتواند فضای رویش دندانهای مجاور را اشغال کند. | رویش مورب یا نهفته شدن دندانهای دیگر، تشدید بینظمی در فک بالا | بررسی کامل رادیولوژیک، ایجاد فضا از طریق کشیدن دندان شیری یا درمانهای ارتودنسی |
| فشردگی و ازدحام دندانی | کمبود فضا در قوس فک بالا باعث میشود دندانها روی هم یا با فاصله نامناسب رشد کنند. | روی هم افتادن دندانها، مشکل در مسواک زدن، افزایش احتمال پوسیدگی و التهاب لثه | کشیدن دندان شیری، ایجاد فضا (در صورت لزوم دیسکینگ یا درمان ارتودنسی) |
| آسیب به دندانهای مجاور یا لثه | رویش غیرطبیعی ممکن است به لثه یا ریشه دندانهای کناری فشار وارد کند. | تحلیل لثه، حساسیت یا آسیب ریشه دندانهای مجاور | تشخیص زودهنگام با رادیوگرافی و اصلاح مسیر رشد |
| افزایش ریسک پوسیدگی دندان شیری باقیمانده | باقی ماندن طولانیمدت دندان شیری در کنار دندان دائمی باعث گیر غذایی بیشتر میشود. | پوسیدگی، عفونت، نیاز به درمان پالپ (عصبکشی دندان کودک) | حفظ بهداشت دهان، ترمیم یا عصبکشی در صورت نیاز تا زمان مناسب کشیدن |
بیشتر بخوانید:
نیفتادن دندان شیری تا بزرگسالی
خلاصه مقاله
رویش دندان دائمی در پشت دندان شیری، وضعیتی است که برخی کودکان با آن مواجه میشوند. این حالت که معمولاً در دندانهای جلویی فک پایین دیده میشود، ممکن است به دلایلی مانند تحلیل نشدن کامل ریشه دندان شیری، کمبود فضای فک یا انحراف در مسیر رویش دندان دائمی رخ دهد. در فک بالا این وضعیت به مداخلات سریعتری نیاز دارد تا از عوارض بلندمدت پیشگیری شود.
اگرچه رویش دندان دائمی در پشت دندان شیری در بسیاری از موارد با مدیریت صحیح دندانپزشک برطرف میشود، اما تشخیص بهموقع و تعیین دقیقِ زمانِ مداخله، کلید اصلی پیشگیری از مشکلات پیچیده ارتودنسی در آینده است. هر کودک شرایط فکی و الگوی رشدی منحصر به فردی دارد و یک اقدام اشتباه یا تأخیر در درمان میتواند بر سلامت دهان و دندان او تا بزرگسالی تأثیر بگذارد. از همین رو، در صورتی که شاهد دو ردیفه شدن دندانهای کودک خود هستید، توصیه میشود پیش از هر اقدامی، از مشاوره تخصصی بهرهمند شوید. دکتر علی بهزادی، متخصص دندانپزشکی کودکان در اصفهان، با بهرهگیری از دانش تخصصی و تجربه بالا در حوزه دندانپزشکی اطفال، به شما کمک میکنند تا با دقیقترین ارزیابیهای رادیولوژیک و بالینی، بهترین و کمتهاجمیترین مسیر درمانی را برای فرزندتان انتخاب کنید.
در مطب دکتر بهزادی، اولویت با پیشگیری و ایجاد تجربهای آرام و به دور از اضطراب برای کودکان است. اگر درباره وضعیت دندانهای کودک خود نگرانی دارید، مراجعه به یک متخصص دندانپزشکی کودکان بهترین راه برای اطمینان از رشد صحیح لبخند فرزندتان است. جهت دریافت نوبت معاینه و مشاوره تخصصی با دکتر علی بهزادی در اصفهان، میتوانید با شمارههای مطب تماس حاصل فرمایید.
